Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) Nedir? Nasıl Çalışır?

Türkiye’de emeklilik sistemi uzun yıllardır Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) merkezli olarak ilerlemektedir. Ancak artan yaşam süresi, ekonomik koşullar ve emeklilik döneminde gelir kaybı riski, mevcut sistemlerin tek başına yeterli olmadığını göstermektedir. Bu noktada Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), çalışanların emeklilikteki refah seviyesini korumayı amaçlayan yeni ve tamamlayıcı bir model olarak gündeme gelmektedir.

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) Nedir?

Tamamlayıcı emeklilik sistemi, çalışanların SGK ve Bireysel Emeklilik Sistemi'ne (BES) ek olarak tasarruf yapmalarını sağlayan, üç paydaşlı bir emeklilik modelidir. Çalışan, işveren ve devletin birlikte katkı sunduğu bu yapı, emeklilikte yaşam standardını koruma amacı taşır. Sistemin zorunlu olup olmayacağı henüz netlik kazanmamış olsa da, özellikle kayıtlı çalışanları kapsayacak şekilde planlandığı görülüyor.

Sistemin temel amacı, Otomatik Katılım Sistemi gibi yapılardan farklı olarak daha kapsamlı bir uzun vadeli tasarruf modeli sunmaktır. Tamamlayıcı emeklilik sistemi resmi gazete yayınıyla yürürlüğe girdiğinde, Türkiye'deki emeklilik ekosisteminin tamamlayıcı bir ayağı haline gelecektir. Henüz tam olarak netleşmeyen yürürlük tarihi, yasal düzenlemelerin tamamlanmasıyla belirginleşecektir.

TES'in öne çıkan yönlerinden biri, sadece ek gelir sağlamak değil, aynı zamanda çalışan motivasyonunu artıran bir SGK destekleyici uygulama olarak konumlanmasıdır. Vergi avantajı ile emeklilik biriktirme imkanı sunan sistem, emeklilikte ek gelir potansiyelini güçlendirirken, zorunlu emeklilik katkısı mekanizmasıyla disiplinli tasarruf alışkanlığı kazandırmayı hedefler.

TES Nasıl Çalışır? İşleyişi ve Katılım Koşulları

TES, çalışan, işveren ve devletin katkı sunduğu çok paydaşlı bir emeklilik modeli olarak planlanmaktadır. Çalışanların maaşlarından belirli oranlarda otomatik kesintiler yapılırken, işverenler de bu sisteme katkı payı öder. Devlet ise teşvik ve vergi avantajlarıyla sistemi destekler.

Katılım koşulları, sistemin hayata geçeceği yasal düzenlemelerle netleşmekle birlikte; özellikle kayıtlı çalışanlar için zorunlu ya da yarı zorunlu bir yapı öngörülmektedir.

Maaşlardan Yapılacak Otomatik Kesintiler ve Oranlar

TES kapsamında çalışan maaşlarından yapılacak kesintiler, brüt maaş üzerinden belirli bir yüzde olarak hesaplanır. Bu oran, çalışanın gelir düzeyine göre makul seviyelerde tutulur ve uzun vadede birikim yaratmayı hedefler.

Örneğin;

• Brüt maaşı 30.000 TL olan bir çalışandan %3 oranında kesinti yapılması durumunda aylık 900 TL TES birikimi oluşur.
• İşveren ve devlet katkıları eklendiğinde bu tutar yıllık bazda ciddi bir fon büyüklüğüne ulaşabilir.

İşverenlerin TES’e Katkı Yükümlülüğü

İşverenlerin her çalışan için belirli bir katkı payı ödemesi, TES'in diğer emeklilik sistemlerinden ayrılan temel unsurlarından biridir. Bu katkı, bordro düzenine entegre edilerek planlanabilir bir maliyet kalemi haline geliyor. Uzun vadede bakıldığında, bu yatırım çalışan bağlılığını artıran stratejik bir araç olarak değerlendiriliyor.

İşverenler için TES, sadece yasal bir yükümlülük değil, aynı zamanda çalışan motivasyonu ve kurumsal sadakati güçlendiren bir fırsat sunuyor. Nitelikli iş gücünü elde tutmak isteyen şirketler, TES katkılarını yan haklar paketinin önemli bir parçası olarak konumlandırıyor.

Devlet Desteği Oranları ve Fon Getirileri

TES sisteminin sürdürülebilirliği açısından devlet desteği kritik bir rol oynar. Devletin sağlayacağı katkı payları ve vergi avantajları, çalışanların sisteme olan güvenini artırır. Fonlar; profesyonel portföy yöneticileri tarafından yönetilir ve uzun vadeli yatırım araçlarıyla değerlendirilir. Bu sayede enflasyon karşısında birikimlerin değerini koruması hedeflenir.

TES’in Avantajları Nelerdir?

Tamamlayıcı emeklilik sistemi, çalışanlar ve işverenler açısından çok katmanlı avantajlar sunuyor. Sistemin en belirgin faydası, emeklilikte ek gelir imkanı sağlayarak yaşam standardının korunmasına katkıda bulunmasıdır. Uzun vadeli ve disiplinli tasarruf alışkanlığı kazandırırken, devlet katkısı ve vergi avantajı sayesinde birikimlerin hızla büyümesini destekliyor.

İşverenler için ise TES avantajları, çalışan bağlılığını güçlendiren bir yan hak modeli olarak öne çıkıyor. Kurumsal sadakati artıran bu yapı, nitelikli iş gücünü elde tutma stratejilerinin vazgeçilmez bir parçası haline geliyor. Modern İnsan Kaynakları uygulamalarında TES, ödüllendirme sistemlerinin doğal bir bileşeni olarak konumlanıyor.

Emeklilikte Ek Gelir Potansiyeli ve Refah Seviyesi

Emeklilik döneminde gelir kaybı, çalışanların en büyük endişelerinden biridir. SGK emekliliği genellikle aktif çalışma dönemindeki gelirin yarısına yakın bir meblağ sağlarken, TES ile birlikte bu oran daha dengeli hale geliyor. Aktif çalışma hayatı boyunca biriktirilen fonlar, emeklilikte ikinci bir maaş benzeri gelir akışı oluşturarak yaşam standartlarının korunmasına doğrudan katkıda bulunuyor.

Özellikle uzun vadeli yatırım getirileriyle büyüyen fonlar, enflasyonun etkisini azaltırken, emeklilikte ek gelir hedefini gerçekleştirilebilir kılıyor. Bu yapı, bireylerin finansal güvenlik endişelerini önemli ölçüde hafifletiyor.

İşverenler İçin Motivasyon ve Sadakat Aracı Olarak TES

Modern insan kaynakları yaklaşımlarında yan haklar, maaş kadar kritik öneme sahiptir. TES, işverenler için çalışan motivasyonunu ve kuruma bağlılığı artıran güçlü bir araç sunuyor. Özellikle rekabetçi sektörlerde nitelikli iş gücünü elde tutmak isteyen şirketler, TES katkılarını farklılaştırıcı bir değer önerisi olarak kullanıyor.

Çalışanların emeklilik güvencesine katkıda bulunan işverenler, kurumsal itibarlarını güçlendirirken, uzun vadeli çalışan sadakati oluşturuyor. Bu durum, yüksek işgören devir oranıyla mücadele eden sektörlerde özellikle değerli hale geliyor.

Kimler TES’e Dahil Edilir?

TES kapsamına alınacak gruplar, yasal düzenlemeler doğrultusunda şekillenecektir. Genel çerçevede;

• Özel sektör çalışanları
• Kamu personeli
• Yeni işe başlayan genç çalışanlar

sistemin ana hedef kitlesini oluşturur.

Özel Sektör, Kamu ve Genç Çalışanların Sistemde Yeri

Özel sektör çalışanları için TES, işveren katkısıyla desteklenen bir yan hak modeli olarak şekilleniyor. Kamu personelinin sisteme dahil edilip edilmeyeceği konusu yasal düzenlemelerin netleşmesiyle belirginleşecektir. Kamu personeli için SGK emekliliğine ek bir güvence katmanı oluşturma potansiyeli taşıyan sistem, henüz net bir uygulama çerçevesi kazanmamıştır.

Genç çalışanlar açısından bakıldığında, erken yaşta başlanan TES birikimi, bileşik faiz etkisiyle uzun vadede önemli fon büyüklüklerine ulaşma avantajı sağlıyor. Örneğin, 25 yaşında sisteme dahil olan bir çalışan, 40 yıllık birikim süreciyle emeklilik döneminde ciddi bir finansal güvence elde edebiliyor.

Serbest Meslek ve Gelir Beyanı Olmayanlar İçin Durum Nasıl?

Freelancerlar ve serbest meslek sahipleri için TES’e gönüllü katılım modelleri gündeme gelebilir. Ancak düzenli gelir beyanı olmayan gruplar için sistemin kapsamı, ilerleyen dönemde yapılacak mevzuat düzenlemeleriyle netleşecektir.

TES ile Otomatik Katılım Sistemi (OKS) Arasındaki Farklar

OKS, BES kapsamında zorunlu katılım esasına dayanırken; TES, daha kapsamlı ve uzun vadeli bir yapı sunar. Katkı oranları, işveren yükümlülükleri ve fon büyüklüğü açısından TES, OKS’ye göre daha güçlü bir emeklilik desteği sağlamayı hedefler.

Katılım Şartları ve Cayma Hakkı

TES'te katılım ve cayma koşulları, çalışan haklarını koruyacak şekilde düzenlenmektedir. OKS'den farklı olarak, TES'te sistemden çıkma veya katkı oranlarını değiştirme hakları daha sınırlı tutulabilir. Bu durum, uzun vadeli tasarruf disiplini oluşturmayı amaçlarken, çalışanların ani finansal ihtiyaçlarına da belirli ölçüde yanıt verebilecek esneklik içerebilir.

Belirli süreler içinde kısmi cayma ya da oran ayarlaması gibi hakların sunulması, sistemin katılımcı dostu bir yapıda olmasını sağlayabilir. Ancak bu esneklik, sistemin temel amacı olan uzun vadeli birikim hedefiyle dengeli şekilde kurgulanmalıdır.

TES’in Bordro ve Muhasebe Sistemlerine Entegrasyonu

Sistemin operasyonel yanı, bordro ve muhasebe entegrasyonunda somutlaşıyor. İnsan kaynakları departmanları için bu entegrasyon, süreçlerin dijitalleşmesini ve raporlamanın kolaylaşmasını sağlıyor. Modern bordro yazılımları, TES kesintilerini otomatik hesaplayarak işveren ve çalışan için şeffaflık sunuyor.

Muhasebe sistemlerine entegrasyon açısından bakıldığında, TES katkıları şirketlerin personel giderleri içinde ayrı bir kalem olarak izlenebiliyor. Bu durum, mali raporlama ve bütçe planlaması süreçlerini daha net hale getiriyor. Ayrıca, vergi avantajlarından yararlanma sürecinde doğru kayıt ve belgelendirme kritik önem taşıyor.

Dijital İK platformları, TES birikimlerini çalışanlara gerçek zamanlı olarak gösterebiliyor. Bu şeffaflık, sistemin çalışan motivasyonuna olan katkısını artırıyor. Çalışanlar, emeklilikte ek gelir projeksiyonlarını görebildiklerinde, sisteme olan güvenleri güçleniyor.

TES Ödüllendirme ve Teşvik Sistemlerine Nasıl Entegre Edilebilir?

Çağdaş İK yaklaşımlarında, ödüllendirme sistemleri sadece performans primi veya yan haklarla sınırlı kalmıyor. Özellikle çalışan motivasyonu çözümleri sunan platformlarla birlikte değerlendirildiğinde, TES katkıları somut bir ödül unsuru olarak algılanabiliyor. İşverenler bu entegrasyonu farklı stratejilerle hayata geçirebilir:

• İşverenler, TES katkılarını performans değerlendirmelerine bağlayarak farklılaştırılmış bir ödül mekanizması oluşturabilir.
• Çalışan tanınma programlarında, TES birikimleri görselleştirilerek motivasyon artırılabilir.
• Kariyer gelişim planlarında, TES katkı artışları milestone ödülleri olarak konumlandırılabilir.
• Takım bazlı başarılarda, TES katkı bonusları toplu ödüllendirme aracı olarak kullanılabilir.

TES katkı payları, çalışanlara sunulan ödüllendirme paketlerinin bir parçası olarak konumlandırılabilir. Bu noktada Momento gibi çalışan motivasyonu ve ödüllendirme çözümleriyle birlikte değerlendirildiğinde, TES katkıları çalışan gözünde somut bir değer haline gelir.

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

TES Birikimleri Emeklilik Öncesinde Kullanılabilir mi?

Belirli şartlar altında kısmi kullanım veya istisnalar gündeme gelebilir; detaylar mevzuatla netleşecektir.

TES’te Biriken Fonlar İş Değişikliğinde Ne Olur?

Fonlar çalışana aittir ve iş değişikliğinde sistem içinde korunur.

TES Fonlarının Yönetiminde Katılımcının Tercih Hakkı Var mı?

Katılımcıların risk profiline göre fon tercihi yapabilmesi beklenmektedir.

TES Uzun Vadede Emeklilik Planlamasını Nasıl Etkiler?

TES, emeklilik planlamasını güçlendirerek bireylerin finansal güvenliğini artırır.